کتاب: السراب
عنوان : “السراب” خریطه معرفیه نقدیه جدیده لحرکات الإسلام السیاسی
سراب منظومه دانشی انتقادی جدید پیرامون جنبش های اسلام سیاسی
نویسنده : جمال سند السوید
ناشر: مرکز الامارات للدراسات و البوحوث الاستراتیجیه ۲۰۱۵
دکتر جمال سند السوید استراتژیست و مدیر کل مرکز الامارات للداراست و البحوث الاستراتیجیه کتاب خود با عنوان سراب را در ۷۳۷ صفحه منتشر کرد . این کتاب که موضوع جنبش های اسلام گرا را در منطقه خاورمیانه بررسی می کند ، از یک درآمد ، یک مقدمه ، هفت فصل و یک خاتمه تشکیل شده است . اولین مسئله ای که در کتاب جلب نظر می کند ، زیبایی ظاهری و عنوان هدف دار آن است . عنوان سراب ، حامل پیام کلی کتاب در خصوص اهداف و مبانی گروه های اسلام گرا ، در منطقه می باشد . نویسنده با رویکردی انتقادی به بررسی گروه های اسلام گرا در منطقه پرداخته است و معتقد است ، که این گروه ها در حال حاضر در یک توهم و سراب زندگی میکنند و تمام شعارها ، اهدف و مبانی آنان کاملا با واقعیت اجتماعی بیگانه شده است . یکی دیگر از ویژگی های کتاب ادبیات و واژگانی است، که نویسنده از آن بهره میگیرد . نویسنده از زبانی آرام ،علمی ، متین و آکنده از زیبایی های زبان شناسی عربی استفاده میکند، تا معانی که می خواهد را به خواننده منتقل نماید.
سوال اصلی که نویسنده در پی پاسخ گویی به آن است، این است که چرا غرب توانست خود را از پیش فرض های کتاب مقدس و سلطه کلیسا وارهاند اما مسلمان و کشورهای عربی نتوانستند از چرخه دینی کردن سیاست و یا سیاسی کردن دین خود را خلاص کنند و نیز نتوانستند ارزش هایی مانند صلح و تساهل را جایگزین خشونت نمایند . برای این منظور نویسنده ابتدا مفاهیم و اصطلاحات تخصصی بسیاری را به شکل مدون و دسته بندی شده تعریف میکند تا مقدمات ورود به بحث را آماده سازد.مفاهیمی هم چون بنیاد گرایی ، اسلام سیاسی ، خلافت اسلامی ، بازسازی اسلامی ، احیا اسلامی ، وهابیت ، سلفیت ، جهاد و ترور را به خوبی ریشه یابی و باز تعریف می کند و از این رهگذر راه سو استفاده از مبانی دینی برای رسیدن به قدرت توسط گروههای تند رو مانند داعش و القاعده را میبندد . او نشان میدهد چگونه این گروهها با نهادینه کردن خشونت و نا امنی و بر هم زدن ثبات عمومی ، زمینه را برای عقب ماندگی جوامع اسلامی فراهم می سازند.
نویسنده با به خدمت گرفتن علوم سیاسی و دانش های دینی و نیز علوم اجتماعی سعی می کند یک نقشه کاملا دقیق مانند یک نقشه هوایی از تاریخ و اهداف و استراتژی های گروه های اسلامی را برای خواننده ترسیم کند تا از این طریق خواننده بتواند به دقت پدیده افراط گرایی اسلامی را که با عنوان اسلام سیاسی در میان جهان عرب شناخته می شود را مطالعه و شناسایی کند.
همچنین نویسنده برای نشان دادن وجود آرا و اندیشه های اسلامی دور از خشونت و هم دل با ارزشهای انسانی مانند صلح و هم زیستی به آرا و اندیشهای افرادی هم چون ابن رشد، ومحمد إقبال، وعبد الرحمن الکواکبی، ورفاعه الطهطاوی، وقاسم أمین، ومحمد عبده، ورشید رضا، ومحمد عابد الجابری اشاره می کند .
نویسنده سعی می کند نشان دهد بحران در کشورهای عربی به علت عدم سازگاری ارزش های مدرن و اسلام نیست بلکه علت اصلی بحران در جوامع اسلامی به خدمت گرفتن اسلام برای مطامع سیاسی است. اگر اسلام و دیانت و باورهای دینی برای رسیدن به قدرت سیاسی مورد سو استفاده قرار نگیرد، جوامع اسلامی می توانند با حفظ ارزش ها و با ورهای خود راه را برای نهادینه کردن صلح و ارامش و اشتی با جهان جدید هموار سازند و از چرخه خشونت و استبداد و عقب ماندگی خارج شوند .
در پایان دکتر السوید با مطالعه شعار هایی مانند ” الاسلام هو الحل ” که شعار اخوان در مصر بود و نیز شعار ” الاسلام دین و دوله ” و دیگر شعار های اسلام سیاسی نشان می دهد که بین رفتار عینی این گروه ها و شعار های انان تفاوت بسیار زیادی است . او این فاصله را نشان از عدم شفافیت این گروهها می داند و بر باور اولیه تاکید میکند که اسلام نزد این گروه ها فقط بهانه ای برای دستیابی به قدرت است. از سوی دیگر او احتمال دیگری را نیز مطرح می کند که علت عدم توانایی در حل مساله توسط گروه های اسلامی آن است ، که این گروه ها در یک توهم به سر می برند و شعارهای آنان غیر واقعی است و با واقعیت عینی جامعه متفاوت است .به عبارت دیگر این توهم در شناسایی مسئله و توهم در ارایه راه حل توسط گروه های اسلامی دلیل خشونت و عدم استفرار در جهان عرب و اسلام است . او همچنین عقب ماندگی در این بخش از جهان را نیز با عدم حل شدن رابطه دین و دولت در جهان اسلام مرتبط می سازد.
