سلفیت اردن تحت تأثیر شخصیت برجسته اردنی محمد ناصرالدین الالبانی (۱۹۱۴-۱۹۹۹) است. البانی متولد آلبانی بود که خانواده‌اش به سوریه مهاجرت کرد و سپس در اردن مقیم شد. او شخصیت ممتاز سلفی در علم حدیث است.

سلفیت اردن تحت تأثیر شخصیت برجسته اردنی محمد ناصرالدین الالبانی (۱۹۱۴-۱۹۹۹) است. البانی متولد آلبانی بود که خانواده‌اش به سوریه مهاجرت کرد و سپس در اردن مقیم شد. او شخصیت ممتاز سلفی در علم حدیث است. رژیم اردن  نفوذ فوق‌العاده البانی در میان سلفیت را به‌منزله تهدیدی برای خود احساس کرد. درنتیجه او از کشور اخراج شد  و دهه ۱۹۷۰ و اویل دهه ۱۹۸۰ را در تبعید گذراند.[۱] البانی به‌شدت مخالف تأسیس سازمان و نهاد برای جریان سلفی بود و به همین دلیل تشکیلات سلفیت در اردن نسبتاً ضعیف است؛ البته امروزه شرایط نسبتاً تغییر کرده است و سلفیت اردن به سمت تشکیلاتی شدن حرکت می‌کند. علت دیگر ضعف سازمانی آن‌ها این است که وقتی این جریان در دهه ۱۹۹۰ به وجود آمد آن‌ها اهدافی مانند مقابله با امریکا، اسرائیل و حکام منطقه داشتند اما تصویر روشنی از این‌که چه باید کرد وجود نداشت و گروه‌هایی همچون «جیش محمد» و «بیعت امام» در مسائل ریز باهم اختلاف داشتند. علت سوم سرکوب رژیم اردن است که اجازه فعالیت قانونی یا غیرقانونی به آن‌ها نمی‌دهد.

هرچند یک سلسله‌مراتب تشکیلاتی را نمی‌تواند در سلفیت اردن مشاهده کرد اما به‌هرحال در حال حاضر تأثیرگذارترین شخص در میان آن‌ها ابومحمد مقدسی است.

ابومصعب زرقاوی از مشهورترین چهره‌های اردنی در جهاد افغانستان و عراق است که شاگرد معنوی مقدسی محسوب می‌شود. او از کسانی است که به جهاد در افغانستان رفت و سپس با حمله امریکا به افغانستان به عراق منتقل شد و در ادامه القاعده عراق را شکل داد. او جنایات زیادی علیه شیعه انجام داد. شیعیان هدف اولیه در حملات زرقاوی بودند. او همچنین عملیات متعددی علیه نیروهای آمریکایی و خارجی به راه انداخت و بالاخره در سال ۲۰۰۶ کشته شد. زرقاوی را می‌توان پدر داعش دانست.

شخصی مهم دیگر، ابوقتاده فلسطینی است. او شهروند اردن است که در اویل دهه ۱۹۹۰ اردن را ترک کرد و بیشتر دو دهه گذشته را در انگلستان به سر برد و به‌عنوان یکی از رهبران جهانی سلفی جهادی فعالیت کرد.  اگرچه دولت انگلستان نتوانست به لحاظ حقوقی او را به جرمی متهم کند، اما برای رها شدن از نفوذش او را اخراج کردند. بعد از چند سال مشاجره حقوقی درنهایت او به اردن آمد. او پیشتر به‌طور غیابی به دو فقره اقدام تروریستی محکوم‌شده بود و به‌محض ورودش در سال ۲۰۱۳ دستگیر شد، اما به‌زودی از هر دو اتهام تبرئه و آزاد شد. از آن زمان تا به حال او و مقدسی ارتباط خوبی با یکدیگر داشته‌اند و دیدگاه مشترکی درباره مسائل سوریه دارند.­ بعد از مقدسی می‌توان او را شخص شماره دو سلفیت اردن دانست.

سعد الحنیطی یکی از سخنگویان این جریان است که متولد شهر امان، پایتخت این کشور است. پس از آمدن ابوقتاده به اردن جایگاه او ارتقا یافت و ابوقتاده او را به‌عنوان سخنگوی رسمی سلفیت جهادی در اردن برگزید.[۲]

محمد الطحاوی نیز سخنگویان جریان سلفی جهادی است که در شهر شمالی ابرد ساکن است و او نیز ارتباط خوبی با مقدسی دارد.[۳]

منیف ثمره پزشکی که به مقدسی و ابوقتاده نزدیک است. نعیم الطلاوی، موید التراوی نیز از دیگر افراد دارای تحصیلات جدید و مطالعات سلفی سرشناس و تأثیرگذار هستند.

افراد دیگر این جریان ابومحمد الطحاوی، محمد الشلبی (ابوسیاف)، لقمان الریالات و جراح الرحاحله هستند که بیشتر در داخل اردن تأثیرگذارند.

داماد شیخ برجسته سلفی اردنی، محمد الطحاوی در عملیاتی انتحاری در اکتبر ۲۰۱۲ خود را در درعا سوریه منفجر کرد. در فیلمی که به مناسبت یادبود او تولیدشده، الطحاوی خواهان احیای خلافت شد و از سلفی‌های جهادی خواست تا برای دفاع از خود در مقابل دشمنان اسلام قیام کنند.[۴]  الطحاوی فتوایی صادر کرد و این را وظیفه هر مسلمانی دانست که برای جلوگیری از ریختن خون مسلمانان به دست رژیم علوی سوریه قیام کند. [۵]

شیوخ رده پایین‌تر امثال عمر مهدی الزیدان، سامی العریدی -که از سران ترویست حاضر در سوریه است و رابطه نزدیکی با مقدسی دارد- و نورالدین بیرام می‌باشند.

اگرچه آن‌ها مایل به براندازی پادشاه خود هستند اما هزینه کرد نیروهای جهادی خود در سوریه این اقدام را به تأخیر خواهد انداخت (و بی‌شک همین از انگیزه‌های رژیم اردن برای دخالت و اعزام این افراد به سوریه است).

مشهورترین اردنی که تا به امروز به جریان جهاد پیوسته احمد عطاالله المجالی، سروان نیروی هوایی است که در سپتامبر ۲۰۱۳ کشور را پیوستن به داعش ترک کرد.

اردنی‌هایی که سابقه جنگ در افغانستان و عراق و چچن و یمن رادارند، تیپ‌های نظامی جبهه النصره را رهبری می‌کنند. دو تن از سلفی‌های اردنی، مصطفی عبداللطیف و ابوجلبب به محمد الجولانی کمک کردند تا شورای جبهه النصره را شکل دهد. این دو از رهبران برجسته القاعده در عراق بودند.[۶] ابوجلبب شوهر خواهر زرقاوی است.[۷] او امیر جبهه النصره در درعا و دمشق بود که ظاهراً در ۲۰۱۲ کشته شد.[۸] برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که او فقط مجروح شده بود و پس از مداوا در ترکیه دوباره به جنگ بازگشت. بنا بر گزارش‌ها پس از مجروح شدن وی، عبداللطیف جای او را گرفت و امیر جبهه النصره در منطقه جنوبی شد.  او نیز از افراد نزدیک به زرقاوی به شمار می‌رفت. [۹]

[۱] Interview with ‘Isam Hadi, Amman, 19 January 2013.

[۲] http://alhayat.com/home/Print569471?PrintPicturesD0 (accessed 7 November 2013).

[۳] www.youtube.com/watch?vDCW_Mr9pYOPU (accessed 12 November 2014)

[۴] www.youtube.com/watch?v=Mu5GD1eaRTA.

[۵] Mona Alami, “Calls for Jihad Split Salafist Movement,” Inter Press Service, June 3, 2013.

[۶] Personal interview, Hasan Abu Hanieh, expert on Islamic groups, August 13, 2013.

[۷] al-Monitor, April 23, 2013.

[۸] Personal interview, Hasan Abu Hanieh

[۹] al-Monitor, April 23, 2013.

Print Friendly, PDF & Email
مرتضی آقامحمدی
مرتضی آقامحمدی
استاد سطوح عالی حوزه و دانشگاه دکتری مطالعات اسلامی دکتری شیعه شناسی پژوهشگر مطالعات راهبردی