رژیم اردن و سلفی های جهادی آن در سوریه

اخیرا پادشاه اردن در سخنانی بی­مایه، با قرار دادن نام ایران در کنار گروه­های تروریستی مانند داعش درصدد سهیم کردن ایران در نابسامانی­های منطقه برآمد. در پی این اظهارات، بر آن شدم تا چند یادداشت در خصوص اردن و نقش آن در تولید سلفیت جهادی و سیاست­های این کشور در قبال مسائل منطقه بپردازم.

اخیرا پادشاه اردن در سخنانی بی­مایه، با قرار دادن نام ایران در کنار گروه­های تروریستی مانند داعش درصدد سهیم کردن ایران در نابسامانی­های منطقه برآمد. در پی این اظهارات، بر آن شدم تا چند یادداشت در خصوص اردن و نقش آن در تولید سلفیت جهادی و سیاست­های این کشور در قبال مسائل منطقه بپردازم.

اردن از جمله کشورهای عربی منطقه است که زمینه ترویج عقاید سلفی و وهابی آن بالا است. ساختار کشور و قبایل آن و پیشینه آنها و نوع ارتباط با همسایگان عربی خود، حضور آوارگان فلسطینی در چند دهه و حضور چند صدهزار آواره اخیر سوری، همگی در این امر دخیل هستند. پس از انقلاب اسلامی در ایران، توهمات ناشی از تبلیغات سوء علیه انقلاب ایران، این کشورها را بر آن داشت تا در مقابل آنچه هجمه ایران برای بلعیدن کشورهای مسلمان منطقه می­نامیدند اقدام کنند. جنگ عراق و ایران در ۱۹۸۰ بر شدت این تبلیغات افزود و در این فضا ملک حسین عرصه را در اردن برای فعالیت سلفی­های وهابی به منظور بیمه کردن کشور در مقابل نفوذ ایران و تشیع باز کرد.

عالم سلفی، محمد ابراهیم شقره که علیه شیعه در اردن فعالیت می­کرد نظر مثبت رژیم را به خود جلب کرد. شقره به ملک حسین گفت که سلفی­ها ضد شیعه هستند و حکومت می­تواند از گفتمان سلفی برای مقابله با نفوذ ایران استفاده کند. بدین سان سلفی­ها رای ملک را خریده و مجال فعالیت یافتند و نیز پادشاه را راضی کردند تا البانی، رهبر برجسته سلفیت که مدت­ها در تبعید بود به کشور بازگردد. ملک عبدالله نیز پس از به قدرت رسیدن همان سیاست­ها را در قبال سلفی­ها اتخاذ کرد. سلفیت جهادی در دهه ۱۹۹۰ در اردن شکل گرفت و رژیم اردن در خلال دهه­های اخیر از طرفی با سلفی­های جهادی که به کشورهای اسلامی مثل افغانستان و عراق و یمن و چچن می­رفتند برخورد می­کرد و از طرفی گاه رفتار متناقضی از خود نشان می­داد.

بالاخره انفجارهای سال ۲۰۰۵ در سه هتل در امان، پایتخت اردن که به کشته شدن بیش از ۵۷ تن انجامید، زنگ هشدار را به طور جدی به صدا درآورد. پیش از آن هم مسئولان اردنی چند تن از اتباع اردنی را در حالی دستگیر کردند که چند کامیون مواد منفجره را به کشور وارد می­کردند منفجره را به کشور وارد می. این توطئه بعدا به ابومصعب زرقاوی نسبت داده شد. مواد منفجره مذکور محتوی مواد شیمایی بود و اگر عملیات موفق می­شد احتمال کشته شدن ده­ها هزار نفر وجود داشت. [۱]

پس از منحرف شدن بهار عربی به سمت سوریه و تبلیغات کشورهای عربی برای معطوف کردن اذهان به سوریه و نجات خود از امواج به وجود آمده، عده زیادی از سلفی­ها از کشورهای مختلف به سوریه روانه شدند که دراین میان سهم اردنی­ها بسیار چشمگیر بود. حکومت اردن در ظاهر با این اقدامات مخالف بود و تعداد زیادی از سلفی­ها را دستگیر و زندانی کرد. در آوریل ۲۰۱۱ حدود ۴۰۰ سلفی در اعتراض به بازداشت دوستانشان اعتراض و تظاهرات کردند و خواهان آزادی آنان شدند. آنها با پلیس درگیر شده و چهار پلیس را با چاقو مجروح کردند.[۲] ملک عبدالله در سال ۲۰۱۳ اظهار کرد که طالبان جدید در حال شکل­گیری در سوریه است و مقابله با این عناصر ممکن است دو سال به طول انجامد. [۳]

 در اوایل ۲۰۱۴ گزارش­هایی درباره آموزش نظامی کشور اردن به سلفی­های غیرجهادی برای شرکت در جنگ سوریه وجود داشت. اگر چه رژیم اردن این مطلب را انکار کرد اما خود سلفی­های در حال مبارزه در سوریه اظهار کرده­اند که اردن به آنان آموزش نظامی داده است.[۴] البته بعدا رژیم با اعزام سلفی­ها به سوریه مخالفت کرد و به دستگیری جهادی­هایی که از سوریه به اردن باز می­گشتند پرداخت. رژیم اردن در آوریل ۲۰۱۴ قانونی را گذراند که بر اساس آن نیت یا اقدام به پیوستن یا جذب نیرو یا کمک مالی یا تسلیحاتی به مبارزان فعال در سوریه یا خاک اردن را جرم تلقی می­کند. [۵]

کارشناس اردنی حسن ابوهنیه می­گوید؛ در ابتدا رژیم اردن در مقابل گسیل جهادی­ها به سوریه اغماض کرد تا اینان به سوریه رفته و در آنجا کشته شوند. اما بعد که جنگ ادامه پیدا کرد و جهادی­ها اقدام به وارد کردن اسلحه و مهمات به داخل اردن کردند، رژیم به آنها واکنش نشان داد. [۶] تلاش برای ضربه زدن به حزب الله لبنان و بشار اسد برای قطع ارتباط آنها با ایران نیز در اولویت انگیزه­های آنان قرار داشت. ارتباط دیرینه و محکم رژیم اردن با امریکا و اهداف آن را نمی­توان درر اینجا نادیده گرفت.

به هر حال، این کشورها بازی خطرناکی را شروع کردند که خود آنها را نیز گرفتار خواهد کرد.  وقتی صدها یا شاید هزاران سلفی خشن شده در اثر جنگ در سوریه، بخواهند به کشورشان بازگردند مشکل جدی این کشور شروع خواهد شد. نه تنها این سلفی­ها پادشاهی اردن را غیر اسلامی می­دانند بلکه رابطه بسیار نزدیک اردن –امریکا را نیز محکوم می­کنند و آن را برنمی­تابند. بعلاوه در این مدت که در حال نبرد در سوریه هستند احتمالا به اندازه کافی سلاح وارد کشور خواهند کرد.

[۱] -Salafi Jihadists on the Rise in Jordan, David Schenker, May 5, 2014, the Washington Institute for Near East Policy

[۲] -Suha Philip Ma’ayeh, “Salafists Clash with Jordan Police,” The National, April 16, 2011.

[۳]– Alistair Lyon and Suleiman al-Khalidi, “Jordan Staggers Under Fallout of Syria Conflict,” Reuters, February 1, 2013.

[۴] -Muhammad al-Najjar, “Hal Yudarribu l-Urdunn Mu‘aridin Suriyyin?,” Al-Jazeera, 19 February

  1. Available at www.aljazeera.net/news/pages/fab5f4cf-745a-4006-b7db-b228d43aace7

(accessed 20 February 2014).

[۵] -Taylor Luck, “Worried about Terror Attacks at Home, Jordan Steps Up Arrests of Suspected

Syria Jihadists,” Washington Post, 25 April 2014.

[۶]– Personal interview, Hasan Abu Hanieh, expert on Islamic groups, August 13, 2013.

Print Friendly, PDF & Email
مرتضی آقامحمدی
مرتضی آقامحمدی
استاد سطوح عالی حوزه و دانشگاه دکتری مطالعات اسلامی دکتری شیعه شناسی پژوهشگر مطالعات راهبردی