چگونه ترامپ می‌تواند فشار آمریکا بر ایران را افزایش دهد؟ توصیه‌های یک تحلیلگر آمریکایی

Republican presidential candidate Donald Trump waves to the crowd after speaking during a rally opposing the Iran nuclear deal outside the Capitol in Washington, Wednesday, Sept. 9, 2015. (AP Photo/Susan Walsh)

دولت آقای ترامپ که چند وقت دیگر در آمریکا روی کار خواهد آمد، قبل از آنکه توافق هسته‌ای با ایران را دور بیندازد، باید به این موضوع بیندیشد که چگونه می‌تواند از طریق تعامل اقتصادی نرم با تهران، اهرم فشاری استراتژیک در اختیار واشنگتن قرار دهد و قدرت چانه‌زنی آمریکا را در جهانِ پس از توافق با ایران بالاتر ببرد.

انتقاد همیشگی ترامپ از توافق هسته‌ای

دونالد ترامپ در سراسر ایام تبلیغات انتخاباتی‌اش، همواره از توافق هسته‌ای با ایران انتقاد می‌کرد و مدعی بود تاریخ، از این توافق به عنوان یکی از بدترین معامله‌های آمریکا یاد خواهد کرد. و اکنون که ترامپ در حال واگذاری پست‌های کلیدی دولت خود به منتقدان جدی برجام است، آینده این توافق هر چه بیشتر در‌هاله ابهام فرو رفته است. به عنوان مثال، آقای مایک پومپئو[۱] (گزینه‌ترامپ برای ریاست سازمان سیا) یکی از منتقدان سرسخت توافق محسوب می‌شود و زمانی گفت که این توافق باید «به عقب برگردد».

کاهش توان اعمال فشار آمریکا بر ایران در صورت ضربه زدن به توافق

البته شکی نیست که این توافق دارای نقاط ضعفی است؛ مثلا هیچ معلوم نیست ده سال دیگر که این توافق منقضی خواهد شد و ایران امکان ازسرگیری برنامه غنی‌سازی‌اش را خواهد داشت، این کشور به چه اقداماتی دست خواهد زد. علی‌رغم این قضیه، واقعیت این است که ضربه زدن به این توافق، آمریکا را در موقعیت نامناسبی قرار خواهد داد و نخواهد توانست قدرت اهرم فشار آمریکا علیه ایران را افزایش دهد. به جای فکرکردن به آسیب‌رساندن به برجام، ترامپ باید ده سال آینده را فرصتی برای اطمینان یافتن از پایبندی ایران به یک برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز بداند و درعین‌حال، باید به گونه‌ای عمل کند که قدرت اعمال فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران افزایش یابد.

ظاهرا از نظر کنگره و همچنین دولت جدید آمریکا، تداوم تحریم‌ها، راهکار عاقلانه‌ای برای افزایش قدرت اهرم فشار آمریکا علیه ایران است. هنوز زمان زیادی از تمدیده ده ساله قانون تحریم‌های ایران نگذشته است و آقای باب کورکر[۲](رئیس کمیته روابط خارجی سنا) که طی مذاکرات[هسته‌ای]، اصرار بر اعمال تحریم‌های سختگیرانه‌تر علیه ایران داشت به خبرنگاران گفت: سال آینده، کنگره برنامه «بسیار گسترده‌تری» را علیه ایران اجرا خواهد کرد. آقای لی زلدین[۳](یکی از نمایندگان کنگره) نیز گفت: هدف اصلی دولت آینده آمریکا احیای توان این کشور در اعمال فشار بر ایران است؛ تا بتواند با قدرت بیشتری به سایر فعالیت‌ها و رفتارهای بد ایران رسیدگی کند.

ولی به‌هرحال، به نظر می‌رسد این نوع نگاه اشتباه است؛ بدین دلیل که اولا نباید فراموش کنیم موفقیت تحریم‌های مالی و اقتصادی آمریکا علیه ایران مرهون همکاری اتحادیه اروپا و همچنین انگلیس بود. اگر آمریکا بخواهد برجام را برهم بزند، مجبور خواهد بود به تنهایی این کار را انجام دهد؛ یعنی اگر آمریکا  به چنین اقدامی‌دست بزند اتحادیه اروپا و انگلیس همچنان به برجام پایبند باقی خواهند ماند و امکان دور زدنِ نظام پولی و مالی آمریکا را برای ایران فراهم خواهند ساخت. در چنین شرایطی تهدید به اعمال تحریم‌های ثانویه از جانب آمریکا، باورپذیری خود را از دست خواهد داد .

ثانیا باید توجه داشت آمریکا عملا کلیددار نظام مالی جهانی است و استفاده مستمر آمریکا از جنگ اقتصادی، و سیاسی کردن نظام مالی جهانی، این خطر را در پی دارد که معامله‌گران و دولت‌ها به چاره‌جویی مبادرت ورزند و راه‌هایی را برای کاهش  تأثیر سلطه مالی آمریکا بر بازار جهانی بیابند و به مرور زمان، نقش کلیدداری را از آمریکا بگیرند. در این راستا، بر اساس پژوهشی که اخیرا در دانشگاه ام آی تی[۴] انجام شد تحریم‌های آمریکا علیه کره شمالی عمدتا ناکام بوده و نتوانسته است توان فراهم‌آوری[۵] غیرقانونی این کشور را کاهش دهد.

اخیرا مدیر اجرایی «بنیاد دفاع و دموکراسی» در آمریکا، به روزنامه واشنگتن‌پست گفته بود: «هرگز نباید قدرت تحریم‌های ثانویه آمریکا و ترسی که این قدرت در بازار ایجاد می‌کند را کوچک بشماریم، قدرتی که هم‌اکنون با انتخاب رئیس جمهور ترامپ افزایش پیدا کرده است.» ولی به‎‌هرحال، نباید فراموش کرد که در‌واقع، این همین ترس از تحریم‌های ثانویه آمریکا بود که کشورهایی نظیر روسیه و چین را وادار کرد تا نظام‌هایی برای جایگزینی نظام مالی جهانی که زیر سیطره آمریکا قرار دارد ابداع کنند. بنابراین، اگرچه تحریم‌های ثانویه، ابزارهای واقعا قدرتمندی هستند ولی می‌توانند نتیجه معکوس داشته باشند و باعث کنارگذاشته شدن آمریکا شوند.

پایبندی به توافق هسته‎ای، کاری ناخوشایند امامصلحت‎اندیشانه

به‌هرحال اگرچه از لحاظ سیاسی کار ناخوشایندی است ولی دولت ترامپ باید در برابر کسانی که بر تغییرتوافق با ایران اصرار می‌ورزند مقاومت کند. درست‌تر و مصلحت‎اندیشانه‎تر آن است که دولت ترامپ همان سیاست اوباما را تداوم ببخشد و بکوشد در اقتصاد جهانی اعتمادسازی کند و به بانک‌های بین‌المللی اطمینان خاطر بدهد که آمریکا به تعهداتش در توافق با ایران پایبند خواهد ماند و تحریم‌ها را کاهش خواهد داد. و البته درعین‌حال، اجازه به ایران برای دسترسی به نظام مالی آمریکا باید محدود و مدیریت شده باشد. این رویکردی است که خواهد توانست برتری استراتژیک را برای واشنگتن به ارمغان بیاورد.

نکته قابل توجه این است که ایران به اهمیت حرکت به سوی پیوستن بانک‌هایش به نظام مالی جهانی و به اهمیت رعایت استانداردهای نوین بانکداری واقف است. این کشور به منظور پاکسازی نظام مالی خود، اقداماتی را نیزآغاز کرده است. در حقیقت، ایران به منظور مقابله با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی فعالیت‌های تروریستی، قانونگذاری‌هایی نیز داشته است که بسیاری و البته نه همه دغدغه‌های بانک‌های دنیا را مورد لحاظ قرار داده است. به علاوه، این کشور در حال توافق با “اف ای تی اف[۶]”  است که وظیفه آن تعیین استانداردهای ضد پولشویی و ضد تامین مالی فعالیت‌های تروریستی است.

پیشرفت ایران در این زمینه‌ها، در کوتاه‌مدت به حفظ توافق هسته‌ای کمک خواهد کرد؛ و به علاوه، شفافیت بیشتری ایجاد خواهد کرد و امکانات بهتری برای اعمال فشار به آمریکا خواهد داد. آنچه دولت ترامپ باید درک کند این است که اتصال مجدد ایران به نظام مالی جهانی، گزینه‌‌های قابل استفاده‌ی آمریکا برای اعمال فشار بر ایران را افزایش خواهد داد. تحریم‌های هدفمند و ثانویه، ابزارهای دقیقی هستند و زمانی می‌توانند بیشترین تأثیر را داشته باشند که اقتصاد کشور هدف، دارای پیچیدگی کافی باشد. این پیچیدگی به آمریکا این امکان را خواهد داد که معامله‌گران و یا بخش‌های اقتصادی خاص را مورد هدف قرار دهد.

جمع‌بندی

اگر دولت ترامپ دست از توافق هسته‌ای با ایران بردارد آمریکا یک برتری و امتیاز استراتژیک را از دست خواهد داد. و بدون حمایت اتحادیه اروپا و انگلیس، به احتمال قوی دولت‌ها تلاش خواهند کرد برای نظام مالی فعلی جهانی که تحت سلطه دلار قرار دارد جایگزین‌هایی بیابند. تحقق چنین امری نه تنها توان آمریکا در اعمال تحریم‌های ثانویه علیه ایران بلکه توان این کشور در اعمال تحریم در سایر نقاط جهان را نیز کاهش خواهد داد. به طور خلاصه باید گفت که در حال حاضر، این فرصت وجود دارد که توافق با ایران پابرجا بماند، و دولت ترامپ باید به بلندمدت فکر کند.

نویسنده:‌هارون آرنولد(Aaron Arnold)، ۳۰ نوامبر ۲۰۱۶

ترجمه و تلخیص: مصطفی رستگار

[۱]Aaron Arnold

[۱]Mike Pompeo

[۲]Bob Corker

[۳]Lee Zeldin

[۴]MIT

[۵]procurement

[۶]AFTF

Print Friendly

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *