“در جهان‌بینی ترامپ، آمریکا در اولویت است و سایر کشورها باید بهای آن را بپردازند.”[۱] ترامپ در سخنرانی‌های انتخاباتی خود اعلام کرد که اگر در انتخابات پیروز شود، خرید نفت از عربستان و سایر متحدان عربی را احتمالاً متوقف می‌کند مگر اینکه آنها خود برای مبارزه با داعش نیروی زمینی اعزام کنند و یا اینکه اساساً به خاطر جنگ علیه گروه‌های نظامی‌که امنیت آنها را به مخاطره انداخته‌اند، به ایالات‌متحده آمریکا بهای مالی پرداخت کنند.

دونالد ترامپ در یک مصاحبه ۱۰۰ دقیقه‌ای درباره سیاست خارجی دولت خود بیان کرد: ((اگر عربستان تحت محافظت و سرپرستی آمریکا نبود، من گمان نمی‌کنم که می‌توانست تا این زمان دوام بیاورد.))

ترامپ همچنین با تأسیس زرادخانه‌های هسته‌ای مستقل در ژاپن و کره جنوبی به‌جای وابستگی به چتر اتمی‌آمریکا در برابر چین و کره شمالی، موافق است. او دراین‌باره افزود: “اگر آمریکا به روند فعلی خود ادامه دهد، که روند بسیار ضعیف و رو به افولی است، آنها سرانجام خود به دنبال این هدف خواهند رفت، حال چه من آن را پیشنهاد کنم یا نه.” ترامپ صریحاً خواستار بازگشت سربازان آمریکایی از ژاپن و کره جنوبی است مگر درصورتی‌که این کشورها سهم خود را نسبت به هزینه‌های اسکان و غذای این نیروها افزایش دهند.

ترامپ و سیاست خارجی

به‌طورکلی در جهان‌بینی ترامپ، آمریکا به یک قدرت در حال ضعف تبدیل شده است و بهترین مکانیسم برای دستیابی دوباره به نقش محوری و کلیدی در جهان، چانه‌زنی‌های اقتصادی است. به‌طورمعمول در هر چالش بین‌المللی، ترامپ به راه‌حل مسالمت‌آمیز و مذاکره می‌اندیشد، حتی هنگامی‌که اهداف و آرمان‌های استراتژیک خود را در سیاست خارجی به‌طور دقیق نمی‌شناسد. او چند بار دولت اوباما را در پیگیری مذاکرات هسته‌ای با ایران، مقصر خطاب می‌کند درحالی‌که تنها یک نظریه جدید برای تغییر محتوای توافق‌نامه عنوان می‌کند: تجارت ایران با کره شمالی باید ممنوع گردد.

دیدگاه‌های ترامپ به‌هیچ‌عنوان با تاریخ معاصر حزب جمهوری‌خواه آمریکا مطابقت ندارد. نام او را نمی‌توان در زمره افرادی مثل جرج بوش که به همکاری جهانی معتقد بودند، درج کرد. و از طرف دیگر ترامپ از سیاست‌های مداخله جویانه بوش پسر مبنی بر مأموریت آمریکا برای برقراری صلح در سراسر جهان نیز تبعیت نمی‌کند. او با خلاصه کردن مبانی‌اش در یک جمله موافق است: “اول آمریکا! من یک انزواطلب نیستم اما برای من آمریکا در اولویت است.” وی تصریح می‌کند: “اگر متحدان آمریکا حاضر به پرداخت نقدی یا قبول تعهدات نظامی‌برای حضور نیروهای آمریکایی در مناطق مختلف جهان نباشند، من تمامی‌قراردادهای همکاری سنتی آمریکا را مورد بازبینی قرار خواهم داد.”

دونالد ترامپ همانند ریچارد نیکسون، بر اهمیت غیرقابل‌پیش‌بینی بودن رئیس‌جمهور آمریکا تأکید می‌کند، چراکه سنت‌های آمریکا درباره دموکراسی و آزادی، عملکرد این کشور را، چه برای دشمنان و چه متحدان، بسیار عادی و قابل پیش‌بینی کرده است. او می‌گوید: “من علاقه ندارم که آنها تفکر و نگرش واقعی من را متوجه شوند.”

ترامپ و خاورمیانه

تهدید دونالد ترامپ به توقف خرید نفت از عربستان، درواقع بخشی از یک اعتراض وسیع‌تر نسبت به‌تمامی‌متحدان عربی آمریکا است که در دولت اوباما سهم به سزایی داشتند. ترامپ بارها اعلام کرده است که کشورهای عربی، آمریکا را به‌عنوان پلیس خاورمیانه لحاظ می‌کنند بدون اینکه نیروهای خود را به مخاطره انداخته باشند. ازنظر ترامپ، آمریکا از همه محافظت می‌کند و حتی در شرایط ناامن به متحدان خود می‌گوید: “به آمریکا بیایید، حتی به‌طور کاملاً رایگان، تا از شما محافظت کنیم!”

تمام استدلال او برای ترک خاورمیانه به‌طور خلاصه این است که حضور ما در این منطقه صرفاً به علت وجود نفت است ولی در حال حاضر دلیل کمتری برای حضور در خاورمیانه داریم. البته مطابق با تفسیر روزنامه نیویورک‌تایمز، دونالد ترامپ به عواقب احتمالی رها کردن خاورمیانه ازجمله تسلط ایران بر خلیج و اینکه حضور سربازان آمریکایی بخشی از دفاع از اسرائیل را تشکیل می‌دهد، اشاره‌ای نکرده است.

ترامپ درباره موضوع توافق هسته‌ای ایران با انتقاد شدید اظهار می‌کند که “چگونه در حدود ۱۵۰ میلیارد دلار به ایران تحویل داده شده است؟ و اینکه آیا فکر کرده‌اید این پول به چه کیفیت هزینه می‌شود: آیا به این نکته توجه کرده‌اید که آنها از همه خرید می‌کنند به غیر از آمریکا!”

هنگامی‌که او درباره تحریم‌های اقتصادی مصوب در قانون آمریکا صحبت می‌کند، اقرار می‌کند که شرکت‌های آمریکایی به خاطر وجود همین قوانین از انجام معامله با ایران محروم مانده‌اند: “این دیگر چه حماقتی است! ما به آنها پول می‌دهیم و سپس می‌گوییم به‌جای بوئینگ از ایرباس خرید کنید!”

حاکمان عربی خلیج از دونالد ترامپ به جهت تشدید فاصله‌های ایجاد شده و انزواطلبی آمریکا در دولت اوباما هراسان هستند. در عوض مداخله بیشتر، محافظت عمیق‌تر و حضور دائم سربازان و نیروهای آمریکایی در عراق که دول عربی خلیج امیدوار بودند توسط هیلاری کلینتون رغم بخورد، آنها از عقب‌نشینی ترامپ از خاورمیانه و واگذاری آن به سایر قدرت‌ها نگران هستند. به تعبیر یکی از شاهزادگان سعودی: “ماه‌عسل در روابط عربستان-آمریکا به انتهای خود رسیده است.”

به‌احتمال قریب‌به‌یقین، ترامپ به پنتاگون اجازه خواهد داد که به مأموریت خود درنبرد علیه داعش خاتمه دهد اگر تا ۲۰ ژانویه این مهم به دست نیامده باشد. همان‌طور که خود اذعان کرده، ترامپ احتمالاً منطقه امنی را در سوریه ایجاد خواهد کرد تا از ورود مهاجران به سمت غرب جلوگیری کند. اما برخلاف هیلاری کلینتون او با حمایت تسلیحاتی بیشتر از شورشی‌های سنی در سوریه و یا ایجاد منطقه پرواز موضوع برای محافظت از آنها مخالف است. ترامپ اقدامات مداخله جویانه آمریکا که با توجیه‌های ایدئولوژیک -همانند تغییر رژیم، دموکراسی یا احداث و ایجاد ملت‌های مستقل –همراه هستند را تحقیر می‌کند و ترجیح می‌دهد در عوض بر منافع ملی دولت و کشور آمریکا متمرکز شود. ترامپ در مورد سقوط دولت صدام حسین و دستگیری او اظهارنظر درخور توجهی دارد:” من گمان نمی‌کنم که آن (حمله به عراق)، اقدام مفیدی بوده باشد و اینکه عراق امروز چیزی جز یک فاجعه نیست.”

این سیاست بدون شک به‌عنوان یک آزادی موفقیت‌آمیز برای رؤسای جمهور در حال جنگ همچون بشار اسد در سوریه و یا افرادی مانند عبد الفتاح السیسی در مصر به‌حساب می‌آید. در سپتامبر، دونالد ترامپ به رئیس‌جمهور مصر وعده دوستی صادقانه داد و برخلاف رقیب انتخاباتی خود، هیلاری کلینتون، او را به نادیده گرفتن حقوق بشر متهم نکرد. به همین دلیل، سیسی یکی از اولین رهبرانی بود که نامه تبریک خود را به ترامپ ارسال کرد.

تحلیل‌گر سرشناس اردنی، عریب الرنتاوی، در تحلیل خود از موقعیت خاورمیانه در دولت ترامپ عنوان می‌کند: “قدرت‌های حاضر در خاورمیانه نیز که به توسعه و گسترش نفوذ و قدرت خود در این منطقه امیدوار بودند، از این پیروزی خرسند هستند. روسیه، ایران، گروه‌های نظامی‌شیعی در عراق، سوریه و حزب‌الله، همه و همه، از عقب‌نشینی آمریکا از خاورمیانه بهره‌مند خواهند شد و درنتیجه از سیاست‌های خارجی او حمایت می‌کنند.”

درحالی‌که تحول به وجود آمده به این ۵ قدرت کمک می‌کند تا از منافع فراهم آمده در دولت اوباما در خاورمیانه به‌صورت یکپارچه بهره‌برداری کنند، ترامپ آشکارا تمایل خود را برای همکاری با پوتین و مبارزه علیه گروه‌های جهادی سنی اعلام می‌کند. ازنظر ترامپ، “بشار اسد بد است اما شاید گروه‌های معارض بدتر باشند.”

ترامپ، به‌نوعی همانند اوباما، با تنفر و بیزاری به شاهزاده‌های ثروتمند کشورهای نفتی خلیج نگاه می‌کند. او هنگامی‌که در کمپین انتخاباتی خود اولاً خواستار مطالبه نیمی‌از نفت کویت به‌عنوان بازپرداخت آزادی آنها توسط آمریکا در سال ۱۹۹۱، ثانیاً بر ممنوعیت ورود مسلمانان به آمریکا تأکید کرد و درنهایت احتمال بسته شدن مساجد آمریکا را مدعی شد، باعث تشدید تنش‌ها میان آمریکا و متحدان عربی‌اش به‌خصوص عربستان سعودی گشت. یکی از شاهزادگان سعودی، ولید بن طلال، در تویتر خود نوشت: “یک ننگ و رسوایی!” که در پاسخ آن ترامپ این‌گونه جواب داد: “یک شاهزاده لایعقل، ولید طلال، می‌خواهد با پول پدرش سیاستمداران آمریکایی را مهار کند. هنگامی‌که من انتخاب شوم این اتفاق هرگز نخواهد افتاد!”

البته این روابط سرد و مأیوس‌کننده شامل حال تمامی‌شاهزادگان سعودی نمی‌شود و برخی از روابط متقابل با ترامپ استقبال می‌کنند و حتی بعضی معاملات تجاری شخصی با وی داشته‌اند. به‌هرحال با توجه به اولویت تبادلات تجاری بر مسائلی همچون حقوق بشر در سیاست خارجی ترامپ، این اطمینان برای سعودی‌ها وجود دارد که می‌توانند به اقدامات غیرانسانی خود در یمن بدون هیچ‌گونه انتقادی از سوی آمریکا ادامه دهند. علاوه بر اینکه با توجه به شخصیت تجارت مآبانه ترامپ که ترجیح می‌دهد آمریکا بیشتر به دنبال منافع اقتصادی خود باشد تا اینکه به‌عنوان پلیس نظام بین‌الملل به شمار رود، شاید او مخالف فروش حفاظت آمریکایی (امنیت تأمین‌شده توسط آمریکا) نباشد. حال سؤال در این است که آیا با تشدید شرایط، ترامپ از عربستان سعودی حمایت خواهد کرد؟ پاسخ مثبت است البته در عوض بهای کافی.

ترامپ و اسرائیل

اسرائیل ازجمله کشورهایی است که سهم مهمی‌از ساختار سیاسی آن از پیرزی ترامپ حمایت می‌کردند. ترامپ در سخنرانی‌های انتخاباتی خود، بیشترین و شدیدترین حمایت‌ها را از اسرائیل نشان داده است که شاید کمتر در بین رؤسای جمهور پیشین آمریکا دیده شده است به‌طوری‌که در هیچ‌یک از بیانیه‌های خود از تشکیل دولت فلسطین و به رسمیت شناختن آن، صحبتی به میان نیاورده است.

دولت فعلی اسرائیل به رهبری نتانیاهو از دولتی که توسط یکی از حامیان جدی ترامپ، نیوت گینگریچ[۲]، هدایت شود استقبال می‌کند. دولتی که شاید بتواند فشار چند دهه اخیر بر اسرائیل برای پذیرفتن حقوق فلسطینی‌ها و توقف شهرک‌سازی در کرانه باختری را متوقف سازد.

بااین‌حال، نکات قابل‌تأملی نیز وجود دارد. بزرگ‌ترین حامی‌نتانیاهو، شلدون آدلسون[۳]، در انتخابات آمریکا از ترامپ حمایت کرد. اما نتایاهو خود در این موضع‌گیری کمی‌متزلزل نشان داده است. یکی از سیاستمداران اسرائیلی و از اعضاء ارشد حزب لیکود[۴]، از احزاب راستگرای سکولار در اسرائیل که نتانیاهو رهبری آن را به عهده دارد، درباره وی می‌گوید: “بنیامین اساساً مخالف ریسک کردن است و از سورپرایز بیزار است.” این در حالی است که ترامپ غیرقابل‌پیش‌بینی است و نتانیاهو نیز همانند بسیاری از جمهوری‌خواهان معتقد است که ترامپ مانند بازی قمار می‌ماند، بنابراین غیرقابل‌اعتماد است. یکی از دلایلی که دولت اسرائیل بااحتیاط فراوان ترامپ و موضع‌گیری‌های او را رصد می‌کند، مخالفت صریح او با کمک نظامی‌و تسلیحاتی به سایر کشورها است. مساعدت‌هایی که اسرائیل بیشترین سهم را از آنِ خود کرده است. به همین دلیل، نتانیاهو تصمیم گرفت که قرارداد کمک تسلیحاتی ۱۰ ساله با آمریکا که ارزشی معادل ۳۸ میلیارد دلار داشت را پیش از مشخص شدن نتیجه انتخابات به امضاء برساند.

نتیجه‌گیری

آنچه از این تحلیل به نظر می‌رسد این است که پیروزی ترامپ بر هیلاری کلینتون در انتخابات آمریکا، برخلاف تصور غالب، تا حدودی به نفع جمهوری اسلامی‌ایران خواهد بود. ازجمله دلایلی که این تحلیل را تقویت می‌کند روابط حسنه هیلاری کلینتون با کشورهای عربی به‌خصوص عربستان سعودی است. این نکته از حمایت‌های مالی هنگفت کشورهای عربی از تبلیغات انتخاباتی هیلاری کلینتون نیز آشکار می‌شود. بنابراین درصورتی‌که کلینتون به ریاست جمهوری آمریکا انتخاب می‌شد، روابط آمریکا و عربستان مستحکم‌تر از پیش ادامه پیدا می‌کرد. این در حالی است که در سیاست خارجی دونالد ترامپ، میان کشورهای منطقه خاورمیانه فرقی نیست و او به همه آنها به چشم یک بازار تجاری نگاه می‌کند. به همین دلیل خطر او و سیاست‌های خارجی او به‌مراتب کمتر از سیاست‌های کلینتون خواهد بود.

[۱]. The New York Times

[۲]. Newt Gingrich

[۳]. Sheldon Adelson

[۴]. Likud

Print Friendly
محمدرضا حضوربخش
محمدرضا حضوربخش
استاد حوزه، سطح سه مطالعات اسلامی، دکتری فلسفه تطبیقی، پژوهشگر انجمن آمریکای شمالی و موسسه مطالعات راهبردی جهان اسلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *