اتحادیه دادگاه‌های اسلامی

در اواخر دهه ۱۹۹۰ یک سلسله دادگاه‌های محلی شرعی برای اعمال قانون پیدا شدند. با نبود پلیس و سیستم قضایی،  مردم از این دادگاه‌ها استقبال زیادی کردند. این دادگاه‌ها قدرت گرفتند و برای اینکه بتوانند مجازات‌های سخت خود را اعمال کنند گروهاییی شبه‌نظامی برای خود به راه انداختند که گروه شبه‌نظامی الشباب از جمله اینان بود.

هر دادگاهی بر اساس رأی و دیدگاه رهبر آن اداره می‌شد. گروه‌های تندروی اسلام‌گرا فرصت پیش آمده را مغتنم شمردند و این دادگاه‌های اسلامی را که پیشتر مستقل بودند را در اختیار خود گرفتند. اگرچه این دادگاه‌ها صلح و عدالت به ارمغان آوردند، اما آنها برای جلوگیری از شورش و مخالفت، با ایجاد خوف و رعب حکومت می‌کردند.

 در پی درگیری با جنگ‌سالاران قبایل، رهبران اسلامی اغلب نبرد را باختند  و به مناطق جنوبی تغییر مکان دادند؛ جایی که خشونت، هرج و مرج و ناآرامی زیادی برای بهره برداری وجود داشت و جنگ سالاران و رهبران قبایل نفوذ کمی در آنجا داشتند. این رهبران اسلامی در آنجا شروع به جمع آوری سلاح و اجرای شریعت کردند. سران قبایل سعی کردند تا با گفتگو و مذاکره آنها را راضی کنند تا سلاح‌ها را زمین بگذارند اما نتیجه‌ای حاصل نشد تا اینکه عمر حاجی محمد وزیر دفاع پیشین که جنگ سالار مارهین-دارود[۱] بود موفق شد تا بحث را به سمت اتیوپی ببرد و قرار شد تا از آنها کمک نظامی گرفته شود. در نتیجه نیروهای مرکب از سومالی‌ها و اتیوپی اسلام‌گرایان را در شهر جنوبی گدو شکست دادند. رهبر اسلام‌گرایان، شیخ آویس به همراه باقیمانده شبه‌نظامیانش به سمت موگادیشو جایی که قبیله او هاوییه اکثریت هستند، حرکت کرد.

اسلام گراها سرکوب شدند اما هنوز مشکل دیرینه، نبرد و  اختلاف قبایل وجود داشت. جنگ سالاران همچنان بر سر قلمرو در حال جنگ بودند و خشکسالی بسیاری را راهی کمپ‌های پناهندگان در داخل و خارج سومالی کرد.  همین محرومیت و مشکلات سبب شد تا دوباره رهبران مذهبی به عنوان مجریان نظم و امنیت بازگردند. شکل گیری دادگاه اسلامی جدید نوید بخش بود. آن‌ها عدالت نسبی را در موگادیشو برقرار کردند. آن‌ها مناقشات سختی که درباره مالکیت زمینها و دیگر مسائل مدنی بود را حل کردند.  تا پایان سال ۲۰۰۴ در پی درگیری‌های شبه‌نظامیان و دیگر جناح‌ها و در وضعیت هرج و مرج و خشونت‌بار آن زمان عملاً شورای عالی دادگاه‌های اسلامی به بازیگر اصلی حاضر در صحنه تبدیل شد. در سال ۲۰۰۴ یازده دادگاه با یکدیگر متحد شدند تا «اتحادیه دادگاه‌های اسلامی» را تأسیس نمایند.

در این مقطع امریکایی‌ها به دنبال شرکای غیردولتی در مقابله با تروریسم بودند تا اینکه با حمایت و سرمایه‌گذاری امریکایی‌ها اتحاد برقراری صلح و مبارزه با تروریسم  در فوریه ۲۰۰۶ شکل گرفت. درگیری آنها با اسلام‌گرایان شروع شد، اما پس از چند ماه در ژوئن سال ۲۰۰۶، بسیاری از نیروهای شبه‌نظامی اتحاد مذکور امریکایی تسلیم اسلام‌گرایان شدند و فرماندهان آنها به اتیوپی و کنیا گریختند. این پیروزی سبب شد تا برای اولین بار در طی ۱۶ سال گذشته موگادیشو تحت رهبری واحد قرار گیرد.

شیخ آویس، رهبر اسلام‌گرایان  و دیگر تندروها کمپین سیستماتیکی را به راه انداختند که موجب تحریک بیشتر تنش‌ها با اتیوپی می‌شد؛ از جمله اینکه فراخوان جهاد علیه اتیوپی صادر کردند و ادعای مالکیت منطقه اوگادن را مطرح نمودند. در اواخر دسامبر ۲۰۰۶، اتیوپی به کمک نیروهای اطلاعاتی آمریکا و همراهی برخی قبایل که ضد اسلام‑گرایان بودند رسماً به سومالی حمله نموده و موگادیشو را اشغال کرد. [۲]  در این شرایط، اختلافات و نبود نقشه راه سبب بروز شکاف‌هایی در درون اسلام‌گرایان شد و به نابودی «اتحادیه دادگاه‌های اسلامی» انجامید و بیشتر آنان سومالی را ترک کردند.

[۱]  Mareehaan – Darood

[۲]–  Gordon and Mazzetti, 23. February 2007.

Print Friendly, PDF & Email
مرتضی آقامحمدی
مرتضی آقامحمدی
استاد سطوح عالی حوزه و دانشگاه دکتری مطالعات اسلامی دکتری شیعه شناسی پژوهشگر مطالعات راهبردی