جایگاه قبیله در سومالی

اکتشافات تاریخی و باستان شناسانه نشان می­دهد که سومالی­ها زبان، فرهنگ و سنتهای  شاخه کاشیتیک­های شرقی[۱] را دارا هستند. چهار قبیله چادرنشین اصلی سومالی عبارتند از: دیر، دارود، ایساک(اسحاق)، هاوییه. [۲] این چهار قبیله در حدود هفتاد درصد جمعیت سومالی را تشکیل می­دهند.

حدود ۲۰ درصد جمعیت متعلق به دو قبیله کشاورز دیجیل و رهنوین[۳] است. ۱۰ در صد باقی ساکنان در مناطق ساحلی هستند که از طریق ماهیگری امرار معاش می­کنند. شناخت ساختار قبیله در سومالی برای درک شرایط جدید این کشور مهم است. از دیرباز یافتن و حفظ آب و شتر یکی از مهمترین چالشهای قبایل در سومالی است. بزرگان قبیله در به دست آوردن شتر و آب نقش مهمی دارند. آنها با دیگر قبایل بر سر این منابع اعلان جنگ یا صلح می­کنند و قبایل را به سرزمینهای جدید می­برند. تاریخ مکتوب و خاطرات موجود حاکی از وجود نزاع­ها در سومالی بر سر منابع آب و شتر بوده است. علت اینکه سومالی­ها برای شتر می­جنگند این است که در زندگی چادرنشینی سومالی، شتر به منزله ثروت است. شتر تنها قسم از احشام است که می­تواند شرایط خشک و سخت زندگی در سومالی را تحمل کند و شیر فراوان و نیز گوشت ارائه کند و نیز شتر به عنوان وسیله حمل و نقل در مناطق دشوار است. داشتن شتر نماد ثروت، قدرت و اعتبار است. از اینروی درگیریها و جنگهای کوچک و بزرگ بسیاری بر سر شتر در سومالی درگرفته است.

 سیاست قبیله­ای سومالی در یک ضرب­المثل سومالی خلاصه می­شود: «من و قبیله­ام علیه جهان، من و برادرم علیه قبیله، من علیه برادرم» درک این مسئله برای تحلیل رخدادهای سیاسی-اجتماعی در این کشور از اهمیت فوق­العاده­ای برخوردار است. در گذشته تاریخ سومالی همواره یادآور  رقابت قبایل بر سر منابع است. استعمارگران نیزاز این پویه برای پیشبرد اهداف خود بهره می­جستند و با نزدیک شدن به یک قبیله و یا تحریک خصومتها در مقابل قبیله­ای دیگر، اوضاع را تحت کنترل خود داشتند. پس از استقلال و تشکیل دولت دموکراتیک نیز این گرایشها وجود داشت. سومالی­ها در دوره نه ساله دولت دموکراتیک و نیز در دو دهه حکومت زیادباره و پس از آن در زمان آشوب و هرج و مرج و به قدرت رسیدن گروه­های اسلام­گرا از رقابت­ها، تنش­ها و انتقام­ستانی­های قبیله­ای فاصله نگرفتند و اساسا فهم درستی از دولت نداشتند. دولت صرفا ابزار بزرگتری بود برای کسب امکانات بیشتر برای قبیله خود و همین امر یکی از عللی است که این کشور را به بدترین و بی­ثبات ترین کشور در جهان تبدیل کرد. از اینروی برای تحلیل مسائل سیاسی-اجتماعی سومالی و مطالعه پرونده هر کدام از شخصیتهای تاثیرگذار در این کشور، مهم است که بدانیم او به کدام قبیله تعلق دارد.

 [۱] – کاشیتیک­ (Cushitic) شاخه­ای از تمدن افریقا-آسیایی که حدود ۴۰ زبان را دربر می­گیرد که غالبا در کشورهای مصر، سودان، اتیوپی، اریتره، جیبوتی ، سومالی و شمال شرقی کنیا تکلم می­شوند.

[۲] Dir, Darood, Isaaq, and Hawiye

[۳] Digil and Rahanweyn

Print Friendly, PDF & Email
مرتضی آقامحمدی
مرتضی آقامحمدی
استاد سطوح عالی حوزه و دانشگاه دکتری مطالعات اسلامی دکتری شیعه شناسی پژوهشگر مطالعات راهبردی