موسوعه التطرف

عنوان: موسوعه التطرف، سیر وأفکار شخصیات القاعده والسلفیه وداعش فی المنطقه والعالم.

دانشنامه افراط گرایی، سیر تحول و اندیشه شخصیت های القاعده و سلفیه و داعش در منطقه و جهان

نویسنده: گروه نویسندگان به سرپرستی دکتر یاسر عبدالحسین

ناشر: : مرکز بلادی للدراسات والأبحاث الاستراتیجیه، ودار الرافدین. بیروت ۲۰۱۷

کتاب دانشنامه افراط گرایی در سه مجلد توسط مرکز پژوهش ها و مطالعات استراتژیک بلادی در سال ۲۰۱۷ منتشر شد. در نگارش این اثر گروه نویسندگان و اهل نظر از کشورهای عراق، مصر، لبنان، عربستان سعوی و مراکش به سرپرستی دکتر یاسر عبدالحسین همکاری نموده اند. این مجموعه سه جلدی که جلد اول ۶۵۱ صفحه و جلد دوم ۶۳۵ و جلد سوم ۶۶۴ صفحه است در مجموع شامل ۱۹۵۰ صفحه در قطع وزیری منتشر شده است، یکی از بزرگترین دانشنامه های موجود پیرامون جریان های تند رو و جهادی معاصر می باشد. این اثر می تواند راهنمای جامع ای برای دانشجویان و اساتید و نیز پژوهشگران و دیپلمات های علاقمند به پیگری حوزه تحولات اسلام سیاسی محسوب شود. در این کتاب بیش از ۵۳۵ شخصیت، فرمانده و نظریه پرداز از جریان سلفی جهادی، القاعده و داعش مورد بررسی قرار گرفته است.

نکته جالب توجه در خصوص طرح جلد این اثر آن است که طرح جلد از تمبر یادبودی تشکیل شده است که به مناسبت گرامیداشت شهدای فاجعه اسپایکر منتشر شد. در جریان سقوط پایگاه آموزشی به نام اسپایکر به دست داعش بیش از دو هزار دانشجو که بین ۱۸ تا ۲۵ سال سن داشتند در یک روز قتل عام شدند و اجساد آنان یا به رودخانه ریخته شد که چند هفته بعد در بغداد از آب گرفته شد و یا در گورهای جمعی مدفون شدند. تصاویر اعدام دسته جمعی این ۲۰۰۰ نفر موجی از وحشت را در صفوف ارتش عراق و مردم ایجاد کرد که بعد از سقوط موصل و فرمان جهاد و پیروزی های ارتش روحیه تخریب شده نیروهای نظامی مجددا بازسازی شد. پشت جلد کتاب نیز یادبودی از چهار نظامی عراقی است که توسط داعش زنده زنده در آتش سوزانده شدند.

نویسندگان این مجموعه که بیش از ۲۷ نفر هستند همگی از بهترین مختصصان در این حوزه بوده و نام هایی هم چون ادریس هانی و یا فواد ابراهیم مولف کتاب سلفیه جهادی در عربستان و یا نویسندگان روزنامه های معتبر اروپایی مانند علی معموری در آن به چشم می خورد که هر کدام نگارش بخش هایی از موسوعه را به عهده داشته اند.

از نظر روش نگارش و نیز روش پژوهش می توان گفت در بین انبوهی از آثار منتشر شده در این حوزه این دوره دارای ویژگی هایی است. در سایر آثار مشابه معمولا برای تبیین مساله خشونت و افراط گرایی بر روی مسائلی مانند ظرف زمانی و مکانی نظریه پرداز و یا عناصری هم چون توسعه نیافتگی و محرومت به شکل کلی تاکید می شد اما در این اثر برای تبیین مساله خشونت تمرکز بر روی شخصیت های سلفی جهادی است. به عبارت دیگر در این کتاب سیر تکون و تحول هر یک از شخصیت ها در بستر مراحل مختلف آموزشی و زندگی اجتماعی بررسی شده است. به عنوان مثال بن لادن از دوران کودکی و بعد از آن مرحله آموزش و نیز سایر مراحل زندگی به دقت بررسی شده است و هم عناصر روانشناختی مورد توجه قرار گرفته و هم دیگر پارامتر های موثر در یک قالب نظر لحاظ شده است که می توان به عنوان یک عامل برتری در این موسوعه مورد توجه قرار گیرد.

شخصیت مانند ابوبکر بغدادی در این کتاب به دقت تحلیل شده است. اینکه چگونه یک دانش آموخته شریعت و تحصیل کرده علوم دینی که دارای گرایش اخوانی است تبدیل به یک خلیفه و یک عنصر تروریستی خطرناک می شود یکی از فرازهای کتاب حاضر است. چگونه بغدادی تحت تاثیر عوامل مختلف به یک عامل ترور تبدیل می شود؟ برای این مهم به سه دسته عامل اشاره می شود. ۱. مساله تاریخ تکون شخصیت فرد مورد توجه قرار می گیرد در واقع سیر حوادث و میزان تحصیلات و خانواده فرد اجمالا مورد بررسی قرار می گیرد. ۲. عوامل روانشناختی بررسی می شود. ۳. عوامل خارجی از جمله حوادث بیرونی مهم که بر روی روح و روان و اندیشه فرد موثر است بررسی می شود. این کتاب بیش از ۵۳۵ شخصیت را مورد توجه قرار داده است که در نوع خود یک رکورد محسوب می شود. تا کنون این تعداد شخصیت های جهادی و سلفی در یک اثر  بررسی نشده است. شخصیت های مهم داعش در عراق و سوریه و شخصیت های مهم القاعده مانند بن لادن و ظواهری و پنجشیری و بسیاری از فرماندهان مهم القاعده در عربستان و شمال افریقا در این کتاب بررسی شده است.

Print Friendly, PDF & Email
محمدجواد خلیلی
محمدجواد خلیلی
دانش آموخته حوزه علمیه قم دانشجوی دکتری علوم سیاسی پژوهشگر اندیشه سیاسی اسلامی و جهان عرب

دیدگاه ها بسته شده است