کتاب «ژئوپلیتیک نظام جهانی»

کتاب «ژئوپولیتیک نظام جهانی»

مشخصات ظاهری کتاب

نام کتاب: ژئوپولیتیک نظام جهانی

نام اصلی کتاب به انگلیسی: Geopolitics of the World System/2002

نویسنده: Saul Bernard Cohen

مترجم: عباس کاردان

نشر: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران

سال نشر و مشخصات ظاهری: ۱۳۸۷/ تهران، ۸۲۴ صفحه

مشخصات محتوایی کتاب

«ژئوپولیتیک» اصطلاحی است که تعریف آن، از زمان خلقش در سال ۱۸۹۹ توسط کیلن تاکنون، همیشه متفکران رشته ی مربوطه را به تکاپو انداخته و در این راستا تعاریف متعددی ارائه شده است. کوهن نیز در کتاب « ژئوپولیتیک نظام جهانی » به همین دلیل برخی از تعاریف مختلف این اصطلاح را بیان نموده و پس از آن به تبیین دیدگاه خود در مورد این اصطلاح پرداخته است. وی ژئوپولیتیک را «تحلیل تعامل میان زمینه‌های جغرافیایی و دیدگاه‌های مرتبط با آن از یک سو و فرایند‌های سیاسی از سوی دیگر» تعریف می‌کند. البته تکیه ی کوهن بر نوع خاصی از ژئوپولیتیک به نام « ژئوپولیتیک مدرن» است و پس از ارائه ی تعریف خود، مراحل این گونه ژئوپولیتیک را چنین ذکر می‌کند: ۱. هژمونی امپریالیستی، ۲. ژئوپولیتیک آلمانی، ۳. ژئوپولیتیک در ایالات متحده، ۴. جنگ سرد و رهیافت دولت محور در برابر رهیافتهای جهان گرایانه پیشین، ۵. پس از جنگ سرد. کوهن پس از بیان مراحل مذکور به نتیجه گیری در این فصل، به عنوان فصل دوم کتاب، بسنده می‌کند و وارد فصل سوم کتاب می‌شود. البته خواننده می‌تواند برخی از مطالب مقدماتی را در فصل اوّل کتاب مطالعه کند.

در فصل سوم تلاش مولف بر تبیین ساختار و تئوری ژئوپولیتیکی است. وی، زمینه‌های جغرافیایی، عناصر ژئوپولیتیکی، سطوح ساختاری و برخی دیگر مولفه‌ها را موجب تشکیل ساختار ژئوپولیتیکی می‌داند.  در این گفتار، وی سطوح قدرت ملی کشور‌ها می‌سنجد و کشور ایران را درکنار کشورهایی همچون ترکیه، هند برزیل و کانادا، از جمله کشورهای درحال رشد (و نه درجه یک) با قدرت بالا می‌داند.

کوهن جنگ سرد را موجب تجدید ساختار ژئوپولیتیکی در جهان می‌داند و همین مطلب را عنوان فصل چهارم قرار می‌دهد. وی برای جنگ سرد، قائل به مراحلی است که به شرح ذیل است: ۱. بن بست هسته ای و بازدارندگی، ۲. نفوذ عمیق کمونیستی به حوزه ی دریایی، ۳. عقب نشینی قدرت کمونیستی از حوزه ی دریا که منجر به افول و زوال قدرت شوروی شد.

فصل پنجم به آمریکای شمالی و میانی اختصاص دارد. در این راستا به مباحث ژئوپولیتیکی آمریکا، کانادا، مکزیک و دیگر کشور‌های آمریکای میانه و روابط آن‌ها با ایالات متحده پرداخته می‌شود. مولف برای روابط ایالات متحده و آمریکای میانه، مراحلی را قائل است که خوانندگان را به علت اختصار گزارش، به متن کتاب ارجاع می‌دهم.

فصل بعدی (ششم) در مورد اروپای ساحلی و غربی است. و در فصل هفتم به روسیه و پیرامون‌هارتلند پرداخته می‌شود. سپس به حوزه ی ژئواستراتژیک آسیای شرقی –به عنوان فصل هشتم- پرداخته می‌شود. و در فصل نهم کوهن به مباحث ژئوپولیتیکی حاشیه ی آسیا- پاسیفیک می‌پردازد.

در فصل دهم، مولف در باب هلال بی ثباتی ژئواستراتژیک مطالبی را می‌نویسد که خود، شامل بخشهایی است: ۱. آسیای جنوبی، ۲. نوار شکننده ی خاور میانه. این دو بخش موجب تبدیل بخش دوم به فصل یازدهم شده است.

در فصل دوازدهم، قاره‌های جنوبی مورد بررسی قرار می‌گیرند که قاره ی افریقا مطمح نظر است. پس از آن در فصل سیزدهم و پایانی، کوهن به بیان نتایج و ارائه ی مختصری از مباحث ژئوپولیتیکی جهان بخصوص پس از جنگ سرد می‌پردازد.

از محاسن این کتاب میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:

  1. ارائه ی شمایی تقریباً کامل از وضعیت ژئوپولیتیکی جهان در نیم قرن اخیر؛
  2. تلاش مولف در عدم جانبداری‌های بی مورد؛
  3. ترجمه ی روان و شیوا و آسان فهم؛
  4. ارائه ی جداولی که فهم ملموسی از مطالب مطرح شده در کتاب را موجب می‌شود؛
  5. ارائه ی نقشه‌های مختلف و متعدد از جهان و مناطق ژئوپولیتیکی.

در پایان، به محققین در رشته‌های ژئوپولیتیک، مطالعات راهبردی، علوم سیاسی، جغرافیای سیاسی و … مطالعه ی این کتاب سودمند، توصیه می‌شود.

Print Friendly
علی الماسی
علی الماسی
استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم دکتری مطالعات اسلامی پژوهشگر مطالعات راهبردی

دیدگاه ها بسته شده است