کتاب: شش گفتار در سلفیت معاصر

عنوان: شش گفتار در سلفیت معاصر

نویسنده: مرتضی آقامحمدی

ناشر: انتشارات رسول اعظم (ص)، مرداد۱۳۹۵

کتاب حاضر در ۱۵۲ صفحه به بررسی چند موضوع در ارتباط با جریان سلفیت معاصر می­‌پردازد. جریان سلفی از دیرباز در درون جهان اسلام وجود داشته و به عنوان قرائتی خاص و غالبا ظاهرگرا از دین ، همواره دیگر خوان‌ش­های اسلامی‌را مورد هجمه یا تخطئه قرار داده و نوعی افراطی­‌گری آزار دهنده را به وجود آورده است. این روحیه ظاهرگری خشک و خشن از همان صدر اسلام وجود داشته که تا حد زیادی ریشه در فرهنگ جامعه بدوی و خشن بیابانی است. احمد حنبل امام و نماینده برجسته این خط فکری است. در سده­‌های بعد هم این تفکر استمرار یافته است که می­‌توان به بربهاری به عنوان یکی از سردمداران این جریان در قرن چهارم اشاره کرد. اینان با جامعه خود مشکل داشته و آن را متهم به دوری ازسنت اسلامی‌و ابتلاء به بدعت و انحراف می­نمایند و بر لزوم تاسی به سلف صالح تاکید دارند ، هر چند تبیین درستی از سلف صالح ارائه نمی­شود. تا اینکه در قرن هفتم شخصیتی پیدا می­شود که نقطه عطف سلفیت محسوب می­‌شود و او کسی جز ابن تیمیه نیست. او بسیاری از عقاید سلفیت را تئوریزه کرده و بسط می­دهد وبه دیگر مذاهب بخصوص شیعه می­‌تازد و بر ضرورت  پیروی از سلف صالح تاکید می­‌نماید. او سلف را هم تعریف کرده و آن را عبارت از صحابه و تابعین صحابه و تابعین تابعین می­داند. به اعتقاد او این سه نسل نخستین از امت اسلام، به دلیل قرب و نزدیکی به عصر پیامبر (ص) روح وحی و سنت نبوی را لمس کرده و رائحه آن را استشمام کرده­اند. از اینروی در درک دین باید به برداشت و فهم آنها از دین رجوع نمود. او شخصی زیرک ، پرسفر ، بسیار متعصب ، ضد شیعه ، با آثار ونوشته­‌های فراوان است.  پس از ابن تیمیه شاگرد او ابن قیم جوزی بر این مطلب تاکید دارد و همان راه را ادامه می­‌دهد. این  ادبیات کم وبیش در فضای اهل سنت و بخصوص حجاز وجود داشت تا اینکه در قرن دوازدهم هجری سرعتی شتابنده به خود گرفت. در این زمان محمد بن عبدالوهاب در حجاز این ادبیات را به کمک شمشیر آل سعود در حجاز گسترش می­‌دهد. کشور مصر نیز در قرن گذشته آبستن تحولات مختلفی بود. پس از شکل­‌گیری اخوان المسلمین در اوائل قرن بیستم و در عین حال احساس ناکارآمدی آن از سوی بخش متدین جامعه ، به طور طبیعی  در دهه شصت و هفتاد میلادی مخاطب به سوی سید قطب و آثار او سوق داده شد. در این میان ، تاثیرگذارترین کتاب او «معالم فی الطریق» است. حرکت­های بعدی تکفیری و مسلحانه در مصر تا حد زیادی از این کتاب قطب متاثر هستند.

همزمان در اواخر دهه هفتاد جهیمان العتیبی و جماعت او که از شرایط جامعه عربستان ناراضی هستند در نخستین روز از سال ۱۴۰۰ هجری مسجدالحرام را اشغال  و با کسی که او را مهدی موعود می­‌نامند بیعت می­کنند تا به احادیث فتن و آخرالزمان تحقق بخشند.این حرکت پس از دو هفته مقاومت، در نهایت به کمک نیروهای خارجی وبویژه فرانسوی­‌ها خنثی می­گردد ، اما داستان به همینجا خاتمه نمی­یابد و طبقه مذهبی ناراضی از گشودن درهای جامعه به تمدن جدید ، قدرت تاثیرگذاری در مناسبات داخلی کشور را پیدا می­‌کند. در نهایت در اوایل دهه هشتاد ، افغانستان توسط شوروی اشغال می­گردد و این فرصتی طلایی برای عربستان  و مصر و دیگر کشورهای عربی است تا از شر نیروهای مذهبی آزار دهنده رها شوند ، در نتیجه آنها را تحت عنوان جهاد علیه شوروی راهی افغانستان می­‌نمایند. البته انگیزه­‌های دیگری مانند گسترش قلمرو قدرت و نفوذ نیز برای این کشورها وجود داشت. امریکا و غرب نیز ضلع دیگر این همکاری برای مقابله با شوروی در ایام جنگ سرد است. این نیروهای عرب هجرت کرده ، در افغانستان ، افغان العرب را شکل می­دهند. اینان با سلفی­‌های شبه قاره و در راس آنان ، طالبان درهم آمیخته و بعدها از دل این ادغام ، القاعده و دیگر جریان­های افراطی متولد شدند. پس از حمله امریکا و هم پیمانانش به افغانستان ، برخی از فعالان القاعده به عراق رفتند و در پی تحولاتی که پس ازحمله امریکا به عراق ، رخ داد و در آنجا تخمی‌توسط ابو مصعب زرقاوی کاشته شد که چند سال بعد با اعلام خلافت اسلامی‌توسط ابوبکر بغدادی ، خود را با عنوان داعش معرفی نمود. کتاب پیشروی شامل شش گفتار می­‌باشد که هر کدام در یک فصل، ارائه می­گردد. این فصول شش­گانه عبارتند از:

فصل اول: عوامل روانی و فرهنگی انگیزش تکفیری­‌ها  

فصل دوم: آیا مسلمان شدن غرب به نفع ماست؟   

فصل سوم: تاثیر سید قطب بر حرکتهای اسلامی‌پس از خود  

فصل چهارم: قطب آخر   

فصل پنجم: بازخوانی اهداف و انگیزه‌های اشغال مسجدالحرام   

فصل ششم: مهدی دروغین واشغال مسجد الحرام در ۱۹۷۹

Print Friendly
مرتضی آقامحمدی
مرتضی آقامحمدی
استاد سطوح عالی حوزه و دانشگاه دکتری مطالعات اسلامی دکتری شیعه شناسی پژوهشگر مطالعات راهبردی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *